طرز تهیه اسانس گل محمدی

طرز تهیه اسانس گل محمدی

1395/10/02 1864 بازدید

سرزمین پهناور ایران گنجینه‌ای سرشار ار منابع گوناگون می‌باشد. توجه به گل و گلاب بعنوان نمونه‌ای از این منابع از جنبه‌های مختلف در تاریخ مدنظر بوده است. در حال حاضر بطور مسلم پرورش انواع گل‌های تزیینی و گل‌های معطر ضمن برآوردن نیازهای روزافزون داخلی از جنبه اشتغال‌زایی و رونق بخشیدن به صادرات و افزایش درآمد ناخالص ملی نقش بسزایی ایفا می‌نماید. پرورش گل محمدی براساس اصول فنی به زراعی و روش‌های نوین کشاورزی توسط پرورش‌دهندگان ، اتخاذ سیاست‌های سنجیده صادراتی از سوی دولت ، رعایت اصول موازین استاندارد ملی و بین‌المللی در فرآوری از سوی تولیدکنندگان گلاب و ارتقای سطح کیفی آن باعث رونق روزافزون این محصول می‌گردد. امروزه تجارت اسانس‌های گیاهی از مرحله کشت گیاهان اسانس‌دار تا مرحله فروش و بازاریابی فرآورده‌های حاصل از آن ، از یک ساختار کلی و مشخص با عنوان صنعت اسانس تبعیت می‌کند و بسیاری از کشورهای قدرتمند نظیر فرانسه ، آمریکا ، بلغارستان ، برزیل ، روسیه و غیره آن را در برنامه‌های اقتصادی خود قرار داده‌اند.

جایگاه گلاب در ایران

      کشور ایران با سابقه کهن از دیرباز تاکنون مهد پرورش گل محمدی و تولید گلاب و فرآورده‌های گیاهی و داروهای گیاهی در جهان می‌باشد بطوریکه از مراکز مهم پزشکی بوده و کتب دانشمندان ایرانی مانند ابوعلی‌سینا و رازی که حتی تا عصر حاضر نیز جزو منابع معتبر قابل استفاده در دانشگاه‌ها بشمار آمده است، دلیل واضح و مستند بر این مقوله می‌باشد. کشت گل محمدی و تولید گلاب ، از محصولات سنتی و صنعتی کشور ما ایران بشمار می‌آید و از نظر اشتغال‌زایی و بعنوان کالای صادراتی حایز اهمیت می‌باشد. گلاب ایران بواسطه وجود رایحه معطر آن که ناشی از شرایط اقلیمی کشت و پرورش گل محمدی می‌باشد، شهرت جهانی داشته بطوری که کشور ما در صنعت گلاب‌گیری در جهان مزیت نسبی دارد. از افتخارات این کشور همین بس که هر ساله کعبه آمال میلیون‌ها مسلمان عاشق با گلاب ایران شستشو داده می‌شود و سایر اماکن معتبر که نیز در سرتاسر بلاد اسلامی نظیر مساجد و حرم‌ها با گلاب عطرآگین می شوند. در این میان خطه کاشان دارای مستعدترین آب و هوا و خاک برای تولید و پرورش گل سرخ محمدی است.

استخراج مواد معطر گل

از تقطیر گل‌های تازه گل محمدی با روش‌های مختلف ، مواد معطر آن استخراج می‌شود این روش‌ها در کشورهای مختلف تولید کننده مانند ایران بلغارستان ، ترکیه ، آرژانتین ، اسپانیا ، پرتغال ، سوئیس کاملا باهم تفاوت دارند. در ایران مناطقی مانند قمصر و توابع دیگر کاشان سابقه دیرینه در امر تولید گلاب و اسانس از گل محمدی دارند.

روشهای استخراج اسانس گل سرخ محمدی

  استخراج اسانس گل سرخ از سه روش امکان‌پذیر است:

      استخراج از طریق تقطیر با آب شامل تعلیق گل‌ها در آب و جوشاندن آن‌ها و سپس خنک‌کردن بخارات و جمع آوری آنها می‌باشد. در این روش مقدار مشخصی از گل سرخ محمدی را براساس گنجایش مخازن با مقداری آب که حدود 3 تا 4 برابر وزن گل می‌باشد تقطیر می‌‌کنند. کاربرد دما در عمل تقطیر باید خیلی آهسته و ملایم باشد. بعبارتی افزایش ناگهانی دما ، بعضی از اجزای معطر سبک‌تر را با هوای باقی‌مانده در دستگاه تقطیر خارج خواهد کرد. براساس گزارشاتی که ارایه گردیده است تا زمانی که در دستگاه تقطیر یک لیتر گلاب از هر کیلو گل سرخ محمدی جمع ‌آوری گردد عمل تقطیر ، گلاب و اسانس اول می‌باشد. بار اسانس که از تقطیر اول بدست می‌آید کم است زیرا مقدار زیادی از اسانس گل سرخ محمدی در گلاب محلول بوده و برای جدا کردن این اسانس ، محلول گلاب حاصله باید تقطیر شود. لازم به ذکر است که در ایران و هندوستان از روش تقطیر با آب برای تهیه اسانس گل سرخ محمدی استفاده می‌گردد. البته در برخی مناطق ایران ایران روش تقطیر با بخار و آب با هم بکار گرفته می‌شود. در دو روش ذکر شده بدلیل وجود ترکیبات ناپایدار که در دمای بالا ، آسیب دیده یا بطور کلی از بین می‌روند، بازده عمل چندان مطلوب نمی‌باشد. بنابراین روش دیگری نیز برای جداسازی ترکیبات معطر از گل بکار می‌رود که استخراج با حلال نامیده می‌شود. در این روش میزان فنیل الکل که ماه موثر اسانس می‌باشد 10 برابر بیش از محصول حاصل از تقطیر با بخار است.

تولید گلاب از گل محمدی

گلاب به حاصل تقطیر گل‌های سرخ محمدی و از خانواده Rosaceae تازه چیده شده و مخلوط آن با آب تحت روشهای مختلف با شرایط خاص که اسانس اضافی آن از محلول آبکی جدا شده است، اطلاق می‌گردد. گلاب در ایران به دو روش سنتی و صنعتی تولید می‌گردد.